Zo werkt je brein
De nieuwste theorie over mentale processen in een notendop
 
Let op! Deze site is nog in ontwikkeling
 

Nieuwe wetenschappelijke theorie verklaart werking pillen én praten

Een groeiende groep wetenschappers gaat ervan uit dat gedachten en gevoelens pas aanslaan als ze gepaard gaan met een al dan niet subtiele lichamelijke reactie. Deze ‘note to self’-benadering van het onbewuste maakt veel psychologische verschijnselen inzichtelijk, maar is nog niet zo bekend en er zijn ook nog geen boeken over verschenen. Vandaar deze site!

blauwbreinOm te begrijpen hoe psychische en bijvoorbeeld relationele problemen ontstaan en zijn te behandelen, zou je eigenlijk moeten weten hoe gedachten, gevoelens en gedrag in het algemeen tot stand komen en op elkaar inwerken. Tot voor kort bestudeerden de meeste neurowetenschappers psychologische processen en de daaraan te grondslag liggende mechanismen echter los van elkaar en waren ze ook niet zodanig op de hoogte van elkaars werk dat ze hun bevindingen met elkaar in verband konden brengen. Daardoor was er lange tijd ook geen overkoepelende theorie over mentale processen die inzichtelijk kon maken hoe medicijnen en therapieën eigenlijk werken, wat maakt dat de ideeën die je hebt meegekregen van je ouders en klasgenootjes bijvoorbeeld nog lang van invloed kunnen zijn op je gedrag, hoe je stemming voor een deel wordt bepaald door je hormonen, enzovoort. Een nieuwe benadering van een groeiende groep onderzoekers in de zogenaamde constructionistische traditie belooft daar echter verandering in te brengen.

Het uitgangspunt van deze onderzoekers is dat mentale processen als denken en voelen zich feitelijk geheel en al automatisch voltrekken, waardoor je je van veel redeneringen niet eens bewust bent. Doordat de neuronen die altijd gaan vuren bij een bepaald concept automatisch ook de neuronen activeren die gaan vuren bij de daarmee verbonden concepten, kunnen ideeën uit elkaar voortvloeien en leiden tot nieuwe conclusies zonder dat er een instantie is die de boel aanstuurt. Deze ideeën word je je niet noodzakelijkerwijs bewust. Slechts bij de belangrijkste conclusies van het mentale systeem gaan zoveel neuronen vuren dat ze resulteren in aanvankelijk nog vage beelden, frasen, sensaties enzovoort. Deze signalen vormen samen een note to self, dat wil zeggen dat ze door hun relatieve concreetheid de abstracte concepten waarmee ze verbonden zijn extra activeren, waarna de betreffende conclusie steeds helderder wordt om uiteindelijk zelfs geheel bewust te worden en/of te leiden tot een al dan niet adequate reactie.

Dit verklaart waarom mensen met een tekort aan testosteron niet meer reageren op seksuele prikkels en dus geholpen kunnen worden met medicijnen

Dat ook bewust geworden conclusies niet altijd aanslaan, kan volgens de nieuwe theorie verschillende oorzaken hebben. Als er bijvoorbeeld door een tekort aan het daarvoor benodigde hormoon een emotionele (en dus ook lichamelijke) reactie uitblijft, dan kan het betreffende idee al snel worden overstemd door andere ideeën. Dit verklaart waarom mensen met een tekort aan testosteron niet meer reageren op seksuele prikkels en dus geholpen kunnen worden met medicijnen. Het lijkt misschien alsof ze teveel denken aan andere dingen, maar dat is niet de oorzaak van hun gebrek aan opwinding, het is eerder andersom.

Een andere reden waarom een conclusie het onderspit kan delven is dat de tegenovergestelde conclusie sterker geactiveerd wordt. Neem het geval dat iemands idee dat zijn partner te vertrouwen is regelmatig actief wordt, maar nooit zo sterk als zijn daarmee verbonden en veel oudere idee dat je er altijd rekening mee moet houden dat mensen je op een gegeven zullen laten vallen. Het eerste idee gaat dan gepaard met het gevoel dat je vertelt dat iets mogelijk niet waar is, terwijl het oudere gevoel juist en vertrouwd aanvoelt. Dit is een probleem dat waarschijnlijk het beste aangepakt kan worden met gesprekstherapie.

Samenvattend, volgens de ‘note to self’-theorie gaat je aandacht vanzelf naar die dingen die je aandacht verdienen doordat je mentale systeem voortdurend ‘uitrekent’ in hoeverre de verschillende elementen in de situatie van dat moment voor jou relevant zijn en de belangrijkste uitkomsten van dat interpretatieproces communiceert met zichzelf. [Hoe dat allemaal precies gaat, bijvoorbeeld hoe het ene idee het andere kan oproepen en welke rol daarbij is weggelegd voor de taal, zal ik de komende maanden uitleggen op deze site. Nog even geduld dus!]

Zo werkt je brein is een themasite van Buzzboeken